آفات زبان
به همان نسبت كه بركات زبان و آثار سازنده آن زياد است، آفات
و گناهانى كه به وسيله آن انجام مى گيرد و آثار مخرّبى كه در فرد و جامعه دارد بسيار زياد مى باشد.
محقّق بزرگوار مرحوم
«فيض كاشانى» در كتاب «المحجّة البيضاء»، و غزالى در «احياء العلوم» بحث بسيار
مشروحى تحت عنوان گناهان زبان ذكر كرده اند، از جمله غزالى بيست نوع انحراف و آفت براى زبان شمرده; به
اين ترتيب:
1 ـ گفتگو كردن در امورى كه به انسان
مربوط نيست (و در سرنوشت او اثر مادّى و معنوى ندارد)
2 ـ بيهوده گويى و پرحرفى
3 ـ گفتگو در امور گناه آلود مانند وصف
مجالس شراب و قمار و زنان آلوده
4 ـ جدال و مراء(منظور از «جدال» جرّو بحث هايى است
كه براى تحقير ديگران انجام مى شود، و «مراء» به معنى بحثهايى است كه به عنوان اظهار فضل و
برترى جويى است.)
5 ـ خصومت و نزاع و لجاج در كلام
6 ـ تكلّف در سخن گفتن و تصنّع در سجع و
قافيه پردازى و مانند آن
7 ـ بد زبانى و دشنام
8 ـ لعن كسى كه مستحقّ لعن نيست
9 ـ غنا و اشعار (منظور اشعارى است كه
محتواى باطل دارد يا با آهنگ لهوى خوانده مى شود)
10 ـ مزاح و شوخى هاى ركيك و زشت
11 ـ سخريّه و استهزاى ديگران
12 ـ فاش كردن اسرار مردم
13 ـ وعده هاى دروغين
14 ـ دروغ و خبرهاى خلاف گفتن
15 ـ غيبت كردن
16 ـ سخن چينى (حرف اين را براى آن بردن و
ميان دو نفر يا دو گروه نفاق و آشوب بپا كردن.)
17 ـ نفاق در سخن (كه در تعبيرات عربى به
چنين كسان ذوللِّسانين گفته مى شود; مثلاً، در پيش رو چيزى بگويد و در پشت سر چيز ديگر.)
18 ـ مدح نا به جا
و ستايش از كسانى كه شايسته ستايش نيستند
19 ـ نسنجيده و بى مطالعه سخن گفتن كه
غالباً توأم با خطاها و خلافها است
20 ـ سؤال از مسائل پيچيده اى
كه درك آن خارج از توان فكرى سؤال كننده است
دقت و بررسى نشان مى دهد
كه آفات زبان منحصر به آنچه در بالا آمده نيست هر چند بخش مهمّى از آن را تشكيل مى دهد.